Najbliższa rodzina może odziedziczyć majątek bez podatku, ale zwolnienie nie zawsze działa automatycznie. O jego zastosowaniu decydują m.in. relacja ze spadkodawcą, sposób nabycia majątku, terminowe dopełnienie formalności, a także wartość uzyskanego przysporzenia. Błąd w zgłoszeniu lub przekroczenie terminu może więc wpłynąć na podatkowe skutki sukcesji.
NIE TYLKO DZIEDZICZENIE MOŻE PODLEGAĆ OPODATKOWANIU
Majątek po zmarłym można otrzymać na kilka sposobów. Przepisy podatkowe określają podatkowe skutki przysporzeń uzyskanych w drodze:
- dziedziczenia,
- zapisu windykacyjnego,
- zapisu zwykłego,
- wykonania polecenia testamentowego.
Rozróżnienie tych tytułów ma praktyczne znaczenie. Wpływa m.in. na moment powstania obowiązku podatkowego, rozpoczęcie biegu terminów oraz sposób ustalenia wartości podlegającej opodatkowaniu. Podstawą opodatkowania jest zasadniczo czysta wartość nabytego majątku, czyli jego wartość pomniejszona o podlegające odliczeniu długi i ciężary.
ZWOLNIENIE DLA NAJBLIŻSZEJ RODZINY WYMAGA DOCHOWANIA FORMALNOŚCI
Sytuacja podatkowa osoby uzyskującej przysporzenie zależy przede wszystkim od jej relacji ze zmarłym. Najbliżsi członkowie rodziny, zaliczani do tzw. grupy zerowej, mogą skorzystać z całkowitego zwolnienia z podatku. Co do zasady muszą jednak zgłosić nabycie przysporzenia właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego na formularzu SD-Z2 w terminie sześciu miesięcy.
Istotne jest określenie momentu, od którego należy liczyć ten termin. Moment ten może być inny przy dziedziczeniu, a inny przy zapisie zwykłym lub poleceniu testamentowym.
Z dniem 7 stycznia 2026 r. weszła w życie nowelizacja zmieniająca przepisy dotyczące chwili powstania obowiązku podatkowego przy dziedziczeniu. Wprowadzono również możliwość przywrócenia terminu na zgłoszenie, jeżeli podatnik uprawdopodobni, że uchybienie terminowi nastąpiło bez jego winy.
ODRĘBNE ZASADY MOGĄ DOTYCZYĆ PRZEDSIĘBIORSTWA I NIERUCHOMOŚCI
Przepisy o podatku spadkowym przewidują także szczególne rozwiązania dotyczące określonych składników majątku. Dotyczy to m.in. otrzymanego po osobie zmarłej przedsiębiorstwa lub udziału w nim, a także budynku, lokalu mieszkalnego lub spółdzielczego prawa do lokalu.
Możliwość skorzystania z preferencji podatkowych zależy od spełnienia dodatkowych warunków. W przypadku sukcesji przedsiębiorstwa znaczenie ma m.in. sposób jego nabycia, dokonanie zgłoszenia nabycia oraz dalsze prowadzenie przedsiębiorstwa przez okres przewidziany w ustawie. Ulga mieszkaniowa jest natomiast powiązana m.in. z sytuacją mieszkaniową nabywcy i sposobem korzystania z nieruchomości uzyskanej po osobie zmarłej.
TERMINY WARTO USTALIĆ DLA KONKRETNEGO SPOSOBU NABYCIA
Podatkowych skutków sukcesji nie należy oceniać wyłącznie na podstawie wartości majątku lub stopnia pokrewieństwa. Trzeba uwzględnić także tytuł nabycia, datę powstania obowiązku podatkowego, dostępne zwolnienia oraz wymagane zgłoszenia.
W artykule dr Julita Zawadzka, lider praktyki Planowania Spadkowego, Sukcesji oraz Sporów Spadkowych w KKG Legal, wyjaśnia:
- kto może skorzystać ze zwolnienia z podatku spadkowego,
- od kiedy należy liczyć terminy na dokonanie zgłoszenia,
- jak ustala się podstawę opodatkowania,
- jakie zasady dotyczą przedsiębiorstwa i nieruchomości,
- jakie obowiązki wiążą się z poszczególnymi sposobami nabycia majątku po zmarłym członku rodziny.
Pełna publikacja: „Spadek w rodzinie – jakie podatki trzeba zapłacić (i jak ich uniknąć)” dostępna w serwisie Onet pod Linkiem.