Dyrektywa CCD2 rozszerza obowiązki kredytodawców związane z oceną zdolności kredytowej konsumentów. Nowe regulacje mogą wymagać przebudowy procesów kredytowych, zwiększyć koszty ich obsługi, a w przypadku niektórych produktów finansowych wpłynąć na ich dostępność i opłacalność.
Konsekwencje nowych zasad analizują mec. Konrad Trzaskowski oraz mec. Tomasz Majkrzak, senior associates w KKG Legal, związani z praktyką Bankowości, Finansów i Ubezpieczeń Gospodarczych. Ich artykuł „Ocena zdolności kredytowej według CCD2 – nowe standardy i ich wpływ na funkcjonowanie kredytodawców” ukazał się w lipcowo-sierpniowym wydaniu „Monitora Prawa Bankowego”.
Jak CCD2 zmienia ocenę zdolności kredytowej konsumentów?
Dyrektywa 2023/2225, określana jako CCD2, kładzie większy nacisk na zasadę odpowiedzialnego udzielania kredytów. W swoich rozwiązaniach ustawodawca unijny wychodzi przede wszystkim z założenia, że ocena zdolności kredytowej ma być przeprowadzana w interesie konsumenta, tak aby zapobiegać nieodpowiedzialnemu kredytowaniu i nadmiernemu zadłużeniu.
Nowe standardy obejmują m.in. zakres informacji o sytuacji finansowej i ekonomicznej konsumenta, źródła tych danych oraz obowiązek dokumentowania i przechowywania informacji wykorzystanych do oceny. Kredytodawca będzie mógł udzielić kredytu wyłącznie wtedy, gdy wynik oceny wskaże, że wypełnienie przez konsumenta zobowiązań wynikających z umowy o kredyt w sposób wymagany w tej umowie jest prawdopodobne.
CCD2 reguluje również wykorzystywanie zautomatyzowanego przetwarzania danych w procesie oceny zdolności kredytowej. W przypadku tak przeprowadzonej oceny, konsument będzie mógł uzyskać wyjaśnienie jej wyniku, przedstawić swoje stanowisko oraz zwrócić się o jej weryfikację przez człowieka. Ponowna ocena zdolności kredytowej będzie również wymagana przed znaczącym zwiększeniem całkowitej kwoty kredytu.
Jak sposób wdrożenia CCD2 może wpłynąć na ryzyko kredytodawców?
Zakres nowych obowiązków i ryzyka prawnego kredytodawców będzie zależał nie tylko od wymagań CCD2, lecz także od sposobu ich wdrożenia do polskiego prawa. Autorzy analizują ostatnią wersję projektu nowej ustawy o kredycie konsumenckim przygotowaną przez UOKiK, datowaną na 17 kwietnia 2026 r. W niektórych obszarach przewidywała ona rozwiązania bardziej rygorystyczne lub dalej idące niż standard przyjęty przez prawodawcę unijnego.
Zastrzeżenia autorów dotyczyły zwłaszcza niedookreślonych obowiązków oraz wielopoziomowych sankcji za uchybienia w ocenie zdolności kredytowej. Projekt przewidywał m.in. ograniczenia w dochodzeniu i zbywaniu wierzytelności, a także możliwość zastosowania sankcji kredytu darmowego.
Zdaniem autorów połączenie nieprecyzyjnych wymagań z dotkliwymi sankcjami mogłoby zwiększyć ryzyko sporów sądowych oraz koszty działalności na rynku kredytów konsumenckich. Potencjalne rekomendacje KNF nie musiałyby przy tym całkowicie wyeliminować ryzyka wynikającego z niejasnych przepisów ustawowych.
Prace nad analizowanym projektem UOKiK zostały zarzucone już po opracowaniu artykułu. Ostateczny kształt polskiej ustawy implementującej CCD2 nie jest zatem przesądzony.
Które produkty finansowe mogą najmocniej odczuć nowe wymogi?
Niezależnie od kształtu krajowej ustawy, implementacja CCD2 będzie wymagać od kredytodawców dostosowania procedur, systemów i dokumentacji. Konieczne może być również zidentyfikowanie grup podwyższonego ryzyka oraz ograniczenie dostępności finansowania dla części konsumentów.
Nowe zasady mogą szczególnie wpłynąć na produkty oparte na szybkim i uproszczonym procesie decyzyjnym, w tym:
-
zakupy ratalne;
-
usługi BNPL, czyli „buy now, pay later”;
-
pożyczki ekspresowe.
Rozbudowana ocena zdolności kredytowej może wydłużyć czas udzielania takiego finansowania i podnieść koszty procesu. W przypadku części produktów konieczna może się okazać ich gruntowna zmiana oraz ponowna ocena ich rynkowej opłacalności.
Państwa członkowskie mają obowiązek stosować przepisy wdrażające CCD2 od 20 listopada 2026 r. Dla kredytodawców oznacza to konieczność prowadzenia prac dostosowawczych przy ograniczonym czasie i bez znajomości ostatecznego kształtu polskich regulacji.
Pełny artykuł Tomasza Majkrzaka i Konrada Trzaskowskiego jest dostępny dla prenumeratorów „Monitora Prawa Bankowego” na stronie wydawnictwa.